Militaryzacja świadomości. Wielka Wojna Ojczyźniana w rosyjskiej propagandzie | Anna Yezhova

czwartek, 30 lipca 2026

Autorka skoncentrowała swoje badania na segmencie prasy cotygodniowej. Jest to ważny element systemu medialnego; oba z badanych przez autorkę tytułów miały milionowe nakłady.
Recenzowana monografia stanowi bardzo ciekawą i udaną próbę zbadania, jak techniki propagandowe opisane przez Instytut Analiz Propagandy (Intitute of Propaganda Analysis) prawie sto lat temu były i są do dziś wykorzystywane w budowaniu dychotomicznej wizji świata, w krytykowaniu „rusofobii”, „faszyzmu” i „zachodniej dominacji”.

Z recenzji dr. hab. Łukasza Szurmińskiego

Satysfakcja z pracy w warunkach samozatrudnienia | Jagoda Jezior

piątek, 24 lipca 2026

W dobie szybkich zmian strukturalnych jednoosobowa działalność gospodarcza staje się nie tylko ścieżką kariery zawodowej alternatywną wobec etatu, ale też jednym z fundamentów rozwoju współczesnego rynku pracy. Biorąc pod uwagę ogromną skalę tego zjawiska w Polsce oraz jego specyfikę, można mówić o fenomenie społecznym. Zrozumienie jego istoty wymaga jednak spojrzenia z perspektywy osób prowadzących taką działalność. Celem monografii jest zatem odpowiedź na pytanie: jaki jest poziom satysfakcji z pracy wykonywanej w warunkach samozatrudnienia oraz jakie czynniki o tym decydują?
Podstawę empiryczną publikacji stanowią wyniki projektu zrealizowanego w 2025 roku wśród osób samozatrudnionych w województwie lubelskim. Jest to czwarta edycja badań sondażowych poświęconych pracy na własny rachunek, będąca kontynuacją cyklu zapoczątkowanego w 2002 roku. Rezultaty poprzednich analiz zostały przedstawione m.in. we wcześniejszych monografiach: Społeczno-kulturowe i rynkowe czynniki kształtowania sytuacji pracy przedsiębiorców. Na podstawie badań małych firm w województwie lubelskim (2009); Sytuacja pracy na własny rachunek – cechy i uwarunkowania (2022).
Przyjęte podejście sytuacyjne oraz uwzględnienie specyfiki samozatrudnienia pozwalają na wielowymiarową analizę złożonej relacji między jednostką a sferą pracy. Punktem wyjścia rozważań dotyczących satysfakcji z pracy jest określenie wpływu obiektywnych czynników zawodowych na jej poziom. Szczególną uwagę skierowano natomiast na znaczenie czynników subiektywnych. Należą do nich m.in. przyczyny i motywy założenia działalności gospodarczej, postrzeganie jej cech i warunków oraz poczucie dopasowania do realiów tej formy aktywności.
Zróżnicowanie zbiorowości – widoczne zarówno we wszystkich badaniach własnych, jak i w świetle ustaleń z 2025 roku – prowadzi do wniosku, że tworzą ją osoby dysponujące różnymi zasobami zawodowymi i pełniące różnorodne role, w tym te właściwe dla przedsiębiorców i przedsiębiorczyń oraz pracodawców i pracodawczyń. W rzeczywistości funkcjonują one w odmiennych sytuacjach pracy. Rozbieżności te dotyczą zarówno wąsko rozumianych warunków, jak i szerszej perspektywy. Obejmuje ona nastawienia, oceny, wartość posiadanych zasobów, ale też logikę budowania strategii zawodowych i biznesowych. W efekcie analiza najnowszego materiału empirycznego pozwoliła wyodrębnić charakterystyczne wymiary postaw: samorealizacyjne, zawodowe, ekonomiczne i przedsiębiorcze. Określają one jakościowo odrębne przesłanki kształtowania się złożonego zjawiska, jakim jest satysfakcja z pracy w ramach samozatrudnienia. Co istotne, w badanej zbiorowości zjawisko to osiąga wysoki poziom, przy czym najsilniej decydują o tym poczucie dopasowania do pracy oraz odniesiony sukces zawodowy i ekonomiczny.

Podmiotowość ujęzykowiona w tekstach historii mówionej | Damian Gocół

piątek, 24 lipca 2026

Celem monografii uczynił Damian Gocół opisanie strategii ujawniania się podmiotowości w tekstach historii mówionej – czyli jak jednostka, opo­wiadając o swojej przeszłości, konstruuje obraz samej siebie. Autor sku­pia się zarówno na czynnikach językowych, jak i pozajęzykowych, które wpływają na sposób, w jaki rozmówcy opowiadają o sobie i o świecie, a także na środkach językowych służących wyrażaniu wiedzy o własnych doświadczeniach. [...] Kluczowym dokonaniem Autora [...] jest przesunię­cie akcentu z pamięci zbiorowej na indywidualne, językowe przejawy pod­miotowości. W przeciwieństwie do wielu wcześniejszych badaczy, Damian Gocół nie rekonstruuje wspólnotowych obrazów przeszłości, lecz analizu­je, jak jednostka za pomocą języka tworzy i interpretuje sens własnego ży­cia. To nowe, autorskie podejście stanowi cenny wkład w rozwój polskich badań nad pamięcią i narracją autobiograficzną.

dr Katarzyna Sujkowska,
prof. Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach

Autor [...] z powodzeniem integruje perspektywy językoznawcze, psycho­logiczne i narratologiczne, tworząc w efekcie transdyscyplinarny model badawczy, łączący narzędzia etnolingwistyki, jak językowy obraz świata, punkt widzenia z teoriami narracyjnej tożsamości, dialogowego „ja" oraz psychologii narracyjnej. To rozwiązanie rzadkie i nowatorskie, pozwala­jące na pogłębiony opis podmiotowości w jej wymiarze językowym, emo­cjonalnym i kulturowym. [...] Własna koncepcja „podmiotowości ujęzyko­wionej” jest najpełniejszym wyrazem oryginalności tej monografii. Autor przekonująco dowodzi, że podmiot nie jest jedynie psychologicznym „ja”, ale dynamicznym konstruktem językowym, który jest tworzony i negocjo­wany w akcie mówienia. Takie ujęcie rozszerza dotychczasowe rozumie­nie relacji między językiem a tożsamością i wnosi nową jakość do badań nad dyskursem autobiograficznym.

prof. dr hab. Waldemar Czachur,
Uniwersytet Warszawski

Obrazy utopii. Szkice z pogranicza historii idei, filozofii mediów i (pop)kultury | Waldemar Bulira, Weronika Kapuścińska, Kamil Aksiuto

piątek, 17 lipca 2026

„Książka aktualizuje zagadnienie utopii bez powielania wielu funkcjonujących w literaturze tropów i twierdzeń (…). Wyłania się z niej fenomen myślenia utopijnego, ciągle aktualny, na który de facto jesteśmy skazani, podobnie zresztą jak na fiasko realizacji pierwotnych założeń projektów utopijnych. Co więcej, z pracy wynika, że utopijne refleksje zagnieżdżają się w różnych rejonach ludzkiego myślenia i działania: w wielkich wizjach historiozoficznych, w tekstach kultury, ale także w nowych ideach wypracowywanych w kontekście wielkich zmian technologicznych. Te poszczególne obszary nie są rozłączne, ale blisko ze sobą powiązane, chociażby poprzez medialne czy wręcz popkulturowe reprezentacje, co można uznać za wspólny mianownik poszczególnych esejów.
(…) To ważny głos w debacie na temat aktualności myślenia utopijnego, jego znaczenia w rozumieniu idei społecznych wpisanych w konstrukcje porządku politycznego, w tym demokracji, a także ideologicznych konsekwencji związanych z realizacją różnych utopijnych założeń. To książka wartościowa dla każdego zainteresowanego głębszym wnikaniem w tkankę życia społeczno-politycznego. Lektura miejscami niełatwa, ale pobudzająca do nieoczywistych refleksji na jeszcze mniej oczywistych przykładach”.

Z recenzji dr. hab. Kamila Minknera, prof. UO

Zabawy ryzykowne w naturze. Fenomenologiczna analiza dziecięcego doświadczenia w kulturze lęku | Teresa Parczewska

czwartek, 9 lipca 2026

Monografia Zabawy ryzykowne w naturze. Fenomenologiczna analiza dziecięcego doświadczenia w kulturze lęku w pełni zasługuje na publikację oraz szerokie upowszechnienie, podejmuje bowiem szczególnie istotny problem kontaktu dziecka z naturą, doświadczania tej natury poprzez zabawę, a także sposobów konstruowania przez dziecko istotnych dla jego rozwoju i osiągnięcia dojrzałości znaczeń w mocno nieoczywistym współcześnie świecie. Doskonała narracja, gruntowne studia nad literaturą przedmiotu, rzetelnie zaplanowana procedura badawcza, a także oryginalność i wysokie standardy etyczne zrealizowanych przez Autorkę badań przesądzają o wysokiej wartości opracowania i czynią je szczególnie ważnym dla rozwoju nauk społecznych.

Fragment recenzji dr hab. Katarzyny Sadowskiej, prof. UAM

Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów, red. nacz. † Jerzy Bartmiński, t. 8. ZDROWIE, red. Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska, Ałła Kozhinowa, Joanna Szadura

poniedziałek, 6 lipca 2026

Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów to seria wydawnicza, której celem jest dokonywanie paralelnych analiz semantycznych istotnych pojęć aksjologicznych (konceptów) na materiale różnych języków słowiańskich i „sąsiadujących” z nimi innych języków europejskich.
Zastosowanie w tych analizach jednej metody badawczej zaproponowanej przez prof. Jerzego Bartmińskiego umożliwia prowadzenie porównań międzyjęzykowych i międzykulturowych, a tym samym wskazanie podobieństw i różnic w obrazie świata zawartym w opisywanych językach. Efektem projektu jest pięć tomów Leksykonu aksjologicznego Słowian i ich sąsiadów oraz stworzenie międzynarodowego zespołu językoznawców gotowych uczestniczyć w dalszych pracach badawczych przez kolejne lata.
Najnowszy 8. tom, poświęcony jest ZDROWIU.

Za wodza, naród i Rzeszę: polityka literacka w Niemczech narodowosocjalistycznych 1933–1945 | Wieńczysław Niemirowski

piątek, 26 czerwca 2026

Największą zaletą recenzowanej pracy jest zrekonstruowanie, oparte na niemieckich źródłach archiwalnych, struktury i składu oraz procesu nazyfikacji (zglajchszachtowania) kolejnych organizacji związanych z niemieckim środowiskiem literackim w latach 1933–1945. […] Praca jest cennym studium zniewolenia jednostek przez system totalitarny, […] pokazuje, że w III Rzeszy nie było przestrzeni na „niepolityczne istnienie” i „niepolityczne piśmiennictwo”.

Z recenzji dr. hab. Tomasza Cerana

Celem prezentowanej monografii jest przedstawienie sytuacji pisarza w Niemczech narodowosocjalistycznych (1933–1945). Szczegółowo ukazano postępujący proces dławienia twórczej autonomii pisarskiej przez organy totalitarnego państwa i NSDAP, rosnącą inwigilację sfery prywatnej, terror, łamanie sumień i dehumanizację życia literackiego. Swoją uwagę autor skupia na istniejących w 1933 roku instytucjach literackich i organizacjach pisarskich, ukazując ich in-filtrację, demontaż, przekształcanie lub likwidację. Zmiany te były nie tylko skutkiem celowej ingerencji nowej władzy, lecz także efektem oddolnych inicjatyw środowisk, które skapitulowały przed terrorem, bądź też kręgów identyfikujących się z „narodową rewolucją”. Staraniem partii i państwa stworzono w latach 1933–1935 system instytucji służących totalnej kontroli i sterowaniu niemieckim rynkiem literackim. W monografii ukazano funkcjonowanie i doskonalenie tego systemu z biegiem lat. Apogeum swego rozwoju osiągnął on w latach wojny, co zbiegło się jednak z załamaniem się rynku literackiego i niemal całkowitym ustaniem życia literackiego w latach „wojny totalnej”. Odrębnym wątkiem pracy jest los pisarzy pochodzenia żydowskiego. Ukazany jest on przez pryzmat antysemickich posunięć państwa narodowosocjalistycznego, w efekcie których w 1935 roku odsunięto Żydów od udziału w życiu literackim Niemiec, a z końcem 1938 roku całkowicie wykluczono z partycypacji w życiu kulturalnym.